درمان و اصلاح پای ضربدری در سنین خردسالی با روشهای غیرتهاجمی انجام میشود اما در سنین بزرگسالی معمولا باید جراحی برای اصلاح پای ضربدری انجام شود. در این مقاله از سایت دکتر هومن جولایی اشاره شده است که این ناهنجاری از سنین ۳ تا ۶ سالگی تشخیص داده میشود و بهتر است درمان نیز از همان سنین کودکی پیگیری شود. در صورتی که درمان و اصلاح پای ضربدری در سنین خردسالی انجام نشود پس از رسیدن به سنین نوجوانی و بزرگسالی، درمان سختتر خواهد بود اما آیا غیر ممکن است؟
بهترین زمان درمان و اصلاح پای ضربدری
پاهای ضربدری در کودکان اغلب در حدود سنی سه تا شش ساله نمایان میشود اما این وضعیت در اکثر موارد تا سن هفت سالگی بدون اینکه نیاز به درمان خاصی باشد، اصلاح میشود. در موارد نادر ممکن است پای ضربدری به صورت خود به خود اصلاح نشود و این مشکل تا سنین نوجوانی ادامه پیدا کند. در این شرایط نیاز به مداخلات پزشکی برای درمان پای ضربدری وجود دارد.
گاهی اوقات نیز پای ضربدری به دلیل یک بیماری زمینهای ایجاد میشود، در این صورت نیز باید ابتدا بیماری زمینهای تحت درمان قرار بگیرد تا به تدریج پای ضربدری نیز اصلاح شود.
روند تشخیص زانوی ایکس یا ضربدری
تشخیص زانوی ایکس یا ضربدری ابتدا با معاینهی بالینی توسط بهترین متخصص ارتوپد صورت میگیرد. پس از معاینات کامل و دریافت شرح حال بیمار، جهت تشخیص شدت بیماری و تایید بیماری، تصاویر اشعه ایکس استخوانهای پا از ناحیهی باسن تا مچ پا تجویز میشود. تصاویر اشعه ایکس به پزشک کمک مینماید تا مکان و شدت ناهنجاری زانوی ایکس یا ضربدری را با دقت بیشتری تشخیص دهد.
درمان پای ضربدری با دستگاه
دستگاه بریس روشی برای درمان پای ضربدری است که در درمان ناهنجاری های خفیف پای ضربدری میتواند موثر باشد. دستگاههایی که برای درمان پای ضربدری به کار برده میشوند انواع مختلفی دارند اما همهی آنها یک اصل کلی پیروی میکنند و مبنای آنها ایجاد فشار در سه نقطهی اصلی است که یعنی؛ قسمت جانبی ساق پا، مچ پا و ایجاد فشار در کندیلها داخلی زانو تا فشار از روی مفصل اصلی زانو برداشته شده و حالت ضربدری آن بهبود یابد. برای مثال بریسها باعث میشوند فشار وارد شده به مفصل زانو کاهش یابد و به تدریج مشکل پاهای ضربدری اصلاح شود.
اصلاح زانوی ضربدری بدون جراحی
درمان پای ضربدری با توجه به شدت علائم، علت بیماری و زمان تشخیص بیماری شامل گزینههای مختلفی است که رایج ترین آنها را در ادامه بررسی کرده ایم:
- درمان و کنترل بیماری های زمینه ساز مثل بیماری بلانت و راشیتیسم
- تمرینات فیزیولوژی
- استفاده از کفشهای مخصوص
- استفاده از آتل و یا گچ
- استفاده از بریس
تاثیر بلانت و راشیتیسم بر زانوی ضربدری
بیماری بلانت و راشیتیسم دو بیماری اصلی هستند که میتوانند منجر به ایجاد زانوی ضربدری شود. در اغلب موارد با درمان این بیماریها، مشکل پاهای ضربدری نیز به تدریج برطرف میشود. جهت درمان بیماری بلانت استفاده از آتل پیشنهاد میشود و برای درمان بیماری راشیتیسم مصرف مکملهای دارویی مانند ویتامین D و کلسیم کمک کننده خواهد بود.
درمان پای ضربدری با ورزش
تمرینات ورزشی متعددی وجود دارد که میتواند برای اصلاح پای ضربدری موثر باشند از حرکات تخصصی باشگاهی گرفت تا ساده ترین حرکات اصلاحی پای ضربدری در خانه که به عنوان درمان خانگی پای ضربدری با ورزش نیز شناخته میشوند؛
۱. لمس انگشتان پا
روی زمین بنشینید، پاهای خود را به سمت جلو صاف کنید، یک حولهی رول شده را بین زانوها قرار دهید، سپس تا جایی که میتوانید به سمت جلو خم شوید، سعی کنید با انگشتان دست خود انگشتان پا را لمس کنید. این حرکت را ۱۰ مرتبه تکرار کنید.
۲. اسکوات اصلاح شده
بایستید، پاهای خود را ۲۰ سانتیمتر از هم باز کنید، مف پاها خود را به گونهای بچرخانید که انگشتان شست پا به یکدیگر برسند. اکنون به حالت اسکوات بنشینید و بازوهای خود را به سمت جلو بکشید.
۳. چرخش داخلی مفصل ران خوابیده به پهلو
به پهلو دراز بکشید، پاها را روی یکدیگر قرار دهید و زانوهای را ۹۰ درجه خم کنید. سپس پایی را که در بالا قرار گرفته به تدریج بالا ببرید و بعد به آرامی پایین بیاورید. این حرکت را ۱۰ مرتبه برای هر پا تکرار کنید.
۴. کشش عضلات پا
به پشت دراز بکشید، زانوها را خم کنید، کف پا روی زمین قرار بگیرد. پای راست را روی پای چپ قرار دهید. با کمک دستهای خود زانوی چپ را به سمت قفسهی سینه بکشید و ۳۰ ثانیه در این حالت بمانید. این حرکت را برای پای دیگر نیز تکرار کنید.
جراحی اصلاحی زانوی ضربدری X
گزینههای جراحی متعددی برای اصلاح زانوی ضربدری X وجود دارد که با توجه به سن بیمار و شدت بیماری یکی از این روشها انتخاب میشود. روشهای متداول جراحی اصلاحی زانوی ضربدری عبارتند از:
↲ رشد هدایت شده
در این روش یک صفحهی فلزی کوچک در پای کودک قرار میگیرد تا رشد استخوان در سمت سالم ساق پا به صورت موقت متوقف شود. در نتیجه همزمان با رشد کودک، ناهنجاری زانوی ضربدری و پای پرانتزی اطفال به تدریج اصلاح میشود. این روش برای کودکانی که هنوز رشد استخوانها به پایان نرسیده است توصیه میشود.
↲ استئوتومی تیبیا
در این روش استخوان ساق پا در زیر زانو بریده میشود و تغییراتی در آن ایجاد میشود تا تراز مناسب ایجاد شود. از صفحه و پیچهایی در خارج استخوان ساق پا برای ثابت نگه داشتن استخوان در مرحلهی بهبود استفاده میشود.
↲ تعویض مفصل زانو
در بزرگسالانی که پاهای ضربدری موجب ایجاد آرتریت و یا درد مفاصل شده باشد، جراحی تعویض مفصل زانو علاوه بر بهبود تحرک میتواند در کاهش سایر عوارض ایجاد شده نیز موثر باشد.
عوارض و خطرات عدم درمان پزشکی پای ضربدری
- درد
- بدشکلی زانو
- اختلال در راه رفتن
- آرتروز زانو
- بیثباتی زانو
- دژنراسیون زانو و ایجاد مشکلاتی مانند آرتریت
*~ سوالات متداول درباره درمان پای ضربدری ~*
خیر. در اغلب موارد هیچ روشی برای پیشگیری از پای ایکس وجود ندارد اما میتوانید از بیماریهایی که میتوانند منجر به پای ضربدری شوند، پیشگیری نمایید به عنوان مثال رژیم غذایی حاوی کلسیم و ویتامین D میتواند در پیشگیری از راشیتیسم موثر باشند.
اغلب کودکان تا سن سه سالگی دارای پاهای ضربدری هستند و این مشکل بدون نیاز به درمان به تدریج برطرف میشود اما در صورتی که بعد از هفت سالگی همچنان مشکل پای ضربدری وجود داشت و یا شدت آن بدتر شد نیاز به درمانهای تخصصی وجود دارد.
به طور متوسط دوره نقاهت جراحی زانو ضربدری سه تا شش هفته ممکن است طول بکشد تا بیمار بتواند با کمک عصا و واکر شروع به راه رفتن نماید.
